Er was eens de Rhodiola rosea, rozewortel of goddelijke gouden wortel

Korte geschiedenis van de plant

De plant heeft een mythisch verleden en heeft sinds mensenheugenis verhalen en legenden gevoed. Nog niet zo lang geleden was het een jaloers bewaard geheim. In 1725 gaf de natuuronderzoeker Carl von Linné de plant haar ware naam. Hij beschreef haar als samentrekkend, uitstekend voor de behandeling van hernia's, fluor, hoofdpijn en hysterie.

Rhodiola rosea is een veelgebruikte plant in de traditionele Chinese geneeskunde. Sinds 1775 maakt ze ook deel uit van de Russische en Scandinavische farmacopee.

In Frankrijk, al tijdens de Verlichting, zochten apothekers haar in de Alpen; Rhodiola rosea was alom bekend en werd vermeld in de beroemde Encyclopédie van Diderot en d'Alembert onder de naam "rhoduswortel". In de jaren dertig werden onderzoeken naar het traditionele gebruik van rhodiola (verhoging van fysieke tonus en intellectuele vermogens) gepubliceerd in gespecialiseerde Sovjet- en Bulgaarse tijdschriften. Later, in de jaren veertig, werd de plant herontdekt door de Russische onderzoeker Nikolaj Lazarev. Stalin had hem de opdracht gegeven om manieren te vinden om de fysieke en intellectuele weerstand van de Russische bevolking te vergroten.

In 1950 ondernam een team van onderzoekers van de Staatsuniversiteit van Tomsk, in Siberië, een expeditie om de uitgestrekte gebieden te vinden waar de legendarische plant, de gouden wortel, groeit, die al bekend stond als antikankerverwekkend. Het was professor botanica G.-V. KrylovI die haar identificeerde in het Altajgebergte. Het is opmerkelijk dat Tomsk op minder dan 12 km afstand ligt van Seversk, een "spookstad" die in de Sovjettijd de locatie was van een complex voor de productie en verwerking van nucleaire materialen voor militair gebruik.

Vanaf die datum werden een groot aantal klinische en farmaceutische onderzoeken uitgevoerd, maar deze bleven vertrouwelijk.

Vanaf 1960 zou de plant de prestaties van Sovjetatleten hebben verbeterd tijdens grote sportevenementen en ter voorbereiding op de Olympische Spelen. Ze werden beschuldigd van dopinggebruik. Dit was niet het geval; onderzoeken van het Internationaal Olympisch Comité hebben dit bewezen.

Net als de Russen kunnen we elke dag zonder risico thee van Rhodiola rosea drinken. Er wordt gezegd dat tijdens de oorlog in Afghanistan (1979-1989) Sovjetsoldaten uit Siberië gedroogde wortels van Rhodiola rosea van hun moeders kregen. Ze bereidden kruidentheeën die hen hielpen om beter bestand te zijn tegen stress, angst en vermoeidheid.

Veel klinische studies en wetenschappelijke publicaties zijn door de Sovjets uitgevoerd en klinisch bewijs van de voordelen van Rhodiola kwam vanaf de jaren zestig beschikbaar. Echter, gedurende de decennia van de Koude Oorlog bleef een groot deel van dit werk geclassificeerd als "staatsgeheim", omdat Rhodiola werd beschouwd als een bepalend element in programma's gericht op het verbeteren van de fysiologische, psychische en intellectuele prestaties van eliteleden. De Sovjets gaven rozewortel aan topsporters, militairen, schakers, Bolsjoj-dansers; zelfs kosmonauten gebruikten het om naar het MIR-station te gaan.

Maar sinds het begin van de jaren 2000 zijn studies naar de intrinsieke en natuurlijke eigenschappen van Rhodiola verspreid en hebben onderzoekers van over de hele wereld het werk van hun Sovjet-voorgangers overgenomen.

Farmacologische eigenschappen

Het grote aantal en de immense verscheidenheid aan chemische moleculen die in deze plant aanwezig zijn, geven haar meerdere farmacologische eigenschappen. De wortels van Rhodiola rosea bevatten tal van biologisch actieve stoffen: organische zuren, flavonoïden, tannines en fenolische glycosiden. In de wortels wordt ook een essentiële olie gevonden die bestaat uit gehydrogeneerde monoterpenen, geoxygeneerde monoterpenen en alifatische alcoholen.

De biologische activiteit wordt toegeschreven aan fenylpropaan- en fenylethanolderivaten. De belangrijkste biologisch actieve verbindingen die nodig zijn voor de therapeutische activiteit zijn rhodioloside, tyrosol, rosavine, rosarine, rosine en rhodioline.

Een veelheid aan stoffen is geïdentificeerd als bestanddelen van Rhodiola rosea, waarvan hieronder een overzicht van de meest bekende, verdeeld over zeven groepen chemische verbindingen:

• Fenylethanolderivaten: salidroside (rhodioloside), p-tyrosol.
• Fenylpropanoïden: rosavine, rosine, rosarine.
• Flavonoïden: tricine, rhodioline, rhodionine, rhodiosine, acetylrhodalgine.
• Monoterpenen: rosiridol, rosaridine.
• Tannines: catechine, proanthocyanidinen.
• Triterpenen (sterolen): daucosterol, bètasitosterol.
• Fenolzuur: galluszuur, chlorogeenzuur, hydroxykaneelzuur.
• Vluchtige componenten (0,05% etherische olie): geraniol (geïdentificeerd als hoofdbestanddeel van de roosachtige geur die kan worden gebruikt in cosmetica en de parfumindustrie).

Deze verbindingen tonen aan dat Rhodiola rosea een adaptogene plant is.

Wat is een adaptogene plant?

Het woord adaptogeen komt van het Latijnse adaptare, wat aanpassen, bijstellen betekent, en van het Griekse genes, wat 'veroorzaakt door' betekent.

In 1947 bedacht de Russische farmacoloog Nikolaj Lazarev de term adaptogeen om het onverwachte effect te beschrijven van een farmacologische molecule (dibazol® (2-benzylbenzimidazool), een vaatverwijdend middel ontwikkeld in Frankrijk. Tijdens Lazarevs experimentele studies bleek deze molecule de weerstand van organismen tegen stress te vergroten.

Volgens zijn definitie verhoogt een adaptogene plant op algemene (niet-specifieke) wijze de weerstand van het organisme tegen de verschillende stressfactoren die het beïnvloeden.

In 1968-1969 stelden de Russische onderzoekers Breckhman en Dardymov drie specifieke criteria voor om een stof al dan niet als adaptogeen te kunnen kwalificeren:

• Het moet een niet-specifieke respons in een organisme teweegbrengen met een verhoging van de weerstandscapaciteit tegen meerdere stressfactoren, zowel fysieke, chemische als biologische.
• Het moet fysiologische parameters normaliseren, onafhankelijk van de veranderingen veroorzaakt door een stressfactor op de fysiologische normalen.
• Het mag de normale lichaamsfuncties niet beïnvloeden boven de vereiste niet-specifieke weerstandstoename.

Bovendien moet het een totale veiligheid vertonen.

Een adaptogeen vormt een nieuwe klasse van metabolische regulatoren (van natuurlijke oorsprong) die het organisme in staat stellen zich beter aan te passen aan omgevingsfactoren om schade te voorkomen. Als men goed wil begrijpen wat een adaptogene plant is, moet men ook begrijpen wat onder stress wordt verstaan. Het is geen ziekte noch een alledaagse situatie. Het is een term die in 1925 is bedacht door Hans Selye (1907-1982), endocrinoloog, om ongebruikelijke of pijnlijke levensomstandigheden te beschrijven. Aan hem danken we de beschrijving van de drie stadia van stress: alarm, weerstand en uitputting. Zijn werk opende de weg voor de ontwikkeling van antistressmethoden en gedragsgerichte benaderingen.

Om de werking van een adaptogeen goed te begrijpen, is het essentieel om het belang van het gebruik van Rhodiola rosea als zodanig, hetzij volgens haar fundamentele principes, hetzij volgens haar totum, te begrijpen. De totum wordt gedefinieerd als het geheel van de actieve moleculen van het gebruikte plantendeel. Met andere woorden, de therapeutische werking van de hele plant verschilt van die van haar geïsoleerde actieve bestanddelen. Wanneer Rhodiola rosea wordt gebruikt in de vorm van totum, vindt men een aanvaardbare waarde van de actieve bestanddelen in het organisme en zonder contra-indicaties.

Invloed op de gezondheid

Rhodiola rosea is een gezondheidsplant die werkt op de gezondheid en niet op ziekte. Rhodiola rosea bevat zeer nauw verwante en zeer belangrijke moleculen: rosavine, rosine, rosarine. Er is aangetoond dat de gecombineerde werking van deze drie moleculen interessanter is dan hun afzonderlijke werking. Een andere molecule speelt ook een interessante rol, salidroside, dat de basis vormt voor de antioxiderende eigenschappen van Rhodiola.

Onderzoekers proberen de synergie te ontdekken die zou overheersen tussen salidroside en rosavinen. De wortelstok van de plant bevat veel mineralen, waaronder mangaan, evenals 17 aminozuren.

Rhodiola rosea verbetert onder andere de weerstand tegen stress en bevordert fysieke en mentale activiteiten. Dankzij oxygenatie, ondersteuning van de bijnieren en een betere beheersing van serotonine, optimaliseert het alle lichaamsbronnen, draagt het bij aan een goede hersenfunctie en stimuleert het het zenuwstelsel.

De traditionele geneeswijzen van China, India, de Inuit- of sjamanistische geneeswijzen, gebruiken al duizenden jaren adaptogene planten. Rhodiola rosea heeft altijd deel uitgemaakt van de farmacopee van genezers onder de Mongoolse, Viking- en vele andere volkeren. Laten we niet vergeten dat het thuisland van de plant Siberië is, waar therapeuten en sjamanen hun kunst hebben beoefend en nog steeds beoefenen.

Deze fabelachtige gouden wortel reageert dus gunstig wanneer ons lichaam wordt getroffen door fysiologische situaties zoals vermoeidheid of ziekte, door de natuurlijke afweer te stimuleren om de energie te doen herleven of de pijn te kalmeren. Maar het is er ook in geval van depressie, uitputting, omdat het op hersenniveau werkt door nerveuze spanningen te verzachten en troost, vertrouwen en sereniteit te bieden.

Over de effectiviteit van adaptogene planten, waaronder Rhodiola rosea, is uitstekend beschreven door Brehkmann (zie de drie criteria hierboven). Maar laten we niet vergeten dat:

• Rhodiola rosea de weerstand van het organisme vergroot tegen de vele chemische en biologische agressies waarvan we dagelijks het slachtoffer zijn.
• Rhodiola rosea een normaliserend effect heeft, waardoor onbalans als gevolg van stress of gerelateerd aan een pathologie wordt verminderd.

Samenvattend

Rhodiola rosa is onder andere bekend om:

• Het verbeteren van fysieke capaciteiten en prestaties.
• Het verbeteren van mentale capaciteiten, geheugen, aandacht en leervermogen.
• Het bestrijden van vermoeidheid en stress.
• Het bereidt het organisme voor om zich aan te passen aan stress. Wanneer een stressvolle gebeurtenis plaatsvindt, genereert het een algemene aanpassing die het organisme in staat stelt deze stressvolle situatie te overwinnen.
• Het verbetert stemmingsstoornissen, angst; en helpt depressie, neurasthenie en asthenie te bestrijden.
• Rhodiola rosea zorgt voor energie en vitaliteit.
• Het werkt bij seksuele stoornissen (bijv. erectiestoornissen), het is een seksueel tonicum dat de libido bevordert. Uitstekend bij overgangsklachten.
• Het versterken van de afweer van het organisme (immuniteit).
• Zeer veel Russische klinische studies hebben aangetoond dat het de aanpassing van het organisme aan inspanning verbetert en een effect heeft op motorische coördinatie en uithoudingsvermogen.
• Evenzo is het ook ontstekingsremmend en rijk aan antioxidanten.
• Volgens de Russische literatuur zou Rhodiola rosea stralingsbeschermend zijn (bescherming tegen de schadelijke effecten van ioniserende straling). Er wordt gezegd, maar geen officiële studie heeft het bewezen, dat na het nucleaire ongeval in Tsjernobyl, de families die (volgens de mondelinge overlevering) Rhodiola rosea-thee als tafeldrank gebruikten, niet te lijden hadden onder ernstige ziekten als gevolg van de bestraling.
• Het extract van Rhodiola rosea verhoogt de markers voor DNA-herstel, wat het een antimutageen effect geeft. Rhodiola rosea heeft ook een leverbeschermend effect.
• Het is een meesterlijk antimicrobieel middel.
• Rhodiola rosea staat bekend om het stimuleren van het zenuwstelsel, het verminderen van depressiesymptomen, het bevorderen van werkprestaties, het verminderen van slaperigheid, het elimineren van vermoeidheid en het voorkomen van diverse ziekten.
• Het wordt aangeraden om Rhodiola rosea enkele weken voor het begin van stress of een periode van inspanning te gebruiken en de behandeling gedurende die hele periode voort te zetten.
• Incidentieel gebruik van Rhodiola rosea (bijvoorbeeld tijdens een examen of wedstrijd) is mogelijk. In dat geval kan de dosis verdrievoudigd worden ten opzichte van de aanbevolen dosis bij permanent gebruik.

De bruikbaarheid van een adaptogene plant kan eigenlijk worden vergeleken met die van de training van een atleet vóór een wedstrijd.

Bron: Andrée Fauchère, Les jardins de la Santé, Evolène, Zwitserland

Foto: Pierre Toffel, Les jardins de la Santé, Evolène, Zwitserland